قراملک در يک نگاه !

            

 

 

               قراملک در يک نگاه !

 

«قاراملیک»، قره ملیک و یا قراملک (qaramalek)نام یکی از قدیمیترین و تاریخیترین محلات تبریز است. این محله در منتهی الیه غرب تبریز بعد از محلات شام غازان و هکماوار، واقع شده است.

چارداق ها (آلاچیق) های بجا مانده از دوران ما قبل تاریخ و دوران ساکن شدن انسانهای اولیه، در مزارع قراملک حرف های زیادی درباره تاریخ اين منطقه برای گفتن دارند اما روی چنین آثاری باید کار کارشناسانه انجام داد تا درباره ی قدمت و تاریخ چنین محله ای اظهار نظر کرد با این حال با توجه به سنگ قبرهای بجا مانده از دوره ی ایلخانیان قدمت این محله را به قرون هشتم- نهم هجری (ايلخانيان) دانسته اند.

       

 

نکته ای که قابل تأمل است، روستای متروکه و زیر خاک مانده ی «آسلی کند/اصلي کند/اسکي کند» واقع در جاده ی آب و فاضلاب میباشد که قراملیکها جد اندر جد از پدران خود شنیده اند که آنجا موطن اصلیشان بوده، که در اثر زلزله های مهیب تبریز از بین رفته و ساکنان اصلي که جان سالم از زلزله بدر برده اند، چند کیلومتری به طرف شرق سکونت گزیدند این روستا از روستاهای اولیه ساکنان تبريز بوده که در کنار آجی چای بنا شده بود و حال که حال است خاک حاصلخیز آنجا برای کشاورزی حرف اول را در تبریز میزند.

با توجه به نظر کارشناسان و کارشناسی های روی مناطق شهر زلزله خیز تبریز این منطقه (مغرب تبریز) بهترین منطقه از نظر ایمنی زلزله در تبریز برای سکونت میباشد و این نکته ، یعنی انتخاب بهترین منطقه چه از نظر ایمنی در برابر زلزله و چه حاصلخیزی خاک و چه نزدیک بودن به رودخانه (چون در آنزمان شغل بیشتر انسانها کشاورزی بوده است) بسیار حائز اهمیت بوده و این نکته قدمت و تاریخ این منطقه و همچنین تمدن ساکنان آذربايجان(تورکهای آذربایجانی) را از زمانهای بسیار قدیم نمایان میسازد.

در حالی که این انتخاب مناسب توسط پدرانمان در زمانهای بسیار دور انجام شده و برای این انتخاب چه بسا هزینه های جانی زیادی داده اند اما همشهریهای عزیز به دنبال مسکن سازی روی مناطق خطرخیز و روي گسل تبریز میباشند و روز به روز با گسترش کوچ از روستاها و دیگر شهر ها مناطق رشدیه و باغمیشه رو به گسترش به بالای کوه ائینالی هستند، کوهی که از پدرانمان شنیدیم که «ائینالی قیزیلدیر» (کوه ائينالي طلا دارد ) اما باید 11 ریال خرج کرد تا یک تومان طلا بدست آورد.

بیشتر موسیقیدانان قدیمی آذربایجان یا به اصطلاح آشیقلار ، قراملك را با نام قاراملیک میشناسند قاراملیك از دو واژه ی (قارا که در ترکی نماد بزرگی اشخاص یا مناطق میباشد. و ملیک هم كه کلمه ای کريستين(مسيحي نه ارمني!!) میباشد که به معنای داروغه، وزیر،خزانه دار معروف است ) تشکیل شده است. قاراملیک (Qara məlik) یا (قاراكشیش) همان پدر مریم (آسلی) ، در داستان آسلی و کرم معروف بین تورک ها میباشد .

رود خانه آجی چای با عبور از ضلع شمالی قراملك ، از زمان های قدیم آب و هوای مرطوب و باغهای سرسبزِ ایجاد كرده بود كه چشم هر بیینده ای را نوازش می کرد( مانند گولو باغ كه آوازه اش در داستان اصلی وكرم نیز آمده است ) ، اما امروزه ، دیگر به برکت کارخانه های صنعتی و آلودگی ناشی از آنها و هم چنین پساب های صنعتی و فاضلابهایی كه به این رودخانه سریز میشود دیگر خبری از این سرسبزی نیست و هوای شهر را نیز آلوده و غیر قابل استنشاق کرده است.

طبق سرشماری كه در سال 1385 شده است این محله با پنجاه هزار نفر جمعیت یكی از پر جمعیت ترین محله های شهر تبریز میباشد چرا كه 3/3 درصد جمعیت شهر تبریز را در خود جای داده است.

اكثر قراملكیها در كارخانه های اطراف محله و یا شغل پدران خود كشاورزی را به ارث برده اند.

این محلّه با جای دادن كارخانه های بزرگی چون (ماشین سازی تبریز ، ریخته گری ماشین سازی تبریز ،سازمان فنی حرفه ای ، پمپ ایران ، پمپ توربین ، نساجی ، موتوژن ، بنیان موتور ، بنیان دیزل ، شركت ایدم ، شركت آب و فاضلاب و...) با اطمینان میتوان گفت كه 40 یا 50 درصد صادرات شهر تبریز را تامین میكند و یکی از مناطق راهبردی تبریز و کشور میباشد و با وجود این همه كارخانه ، هرروز صبح خیل عظیمی از همشهری های تبریزی ویا كاركنان این كارخانجات راهی این محلّه میشوند و حل مشکل ترافیک و همچنین مترو به این منطقه ضروری میباشد.

تنها روگذرخاكی كه در شهر تبریز موجود میباشد مربوط به بلوار آزادی میباشد كه بخاطر عبور خط آهن احداث شده است .

مرحوم دهخدا مینویسد :{در عهد ناصرالدین شاه باروهای شهر بکلی از بین رفت ... بدین جهت قسمتی از شهر که موسوم بقلعه (شامل محلات : چارمنار، سرخاب ، دوه چی ، ویجویه [ عامیانه : ورجی ]، مهادمهین [ عامیانه : میارمیار ]، نوبر، مقصودیه و غیره ) بود اکنون از قسمت بیرون حصار (محلات : اهراب : لیل آباد [ عامیانه : لیلاوا ]، چرنداب ، خیابان ، باغمیشه ... الخ ) جدا نیست و همچنین قصبات حومه ٔ قدیم واقع در سمت مغرب شهر (امیرخیز، چوست دوزان ، حکم آباد [ عامیانه هکماوار ]، قراملک [ عامیانه : قره ملیك ] ، قراآغاج ، آخونی ، کوچه باغ ، خطیب ) و مارالان (واقع در سمت جنوب شرقی ) بشهر ملحق شده است و شهر از سمت غرب و جنوب غربی توسعه پیدامیکند...‍‍‍‍‍}

           

 

قراملك هم چون دیگر محله ها ی تبریز در عرصه مشروطیت نقش بسزا داشته است كه در كلیه ی كتاب های تاریخ مشروطیت نگاشته شده است.(چنانكه چون شجاع الدوله میدانست آذوقه مجاهدان از قره ملیك تامین میشود اولین محله ای را كه تصرف كرد قره ملیك بود.(که در مقاله ای بعدی بطور مفصل درباره ی مشروطیت بحث خواهد شد.)

از آثار باستانی باارزش بجامانده از پدرانمان در این محله، حمام آشاغی كوچه (كه در حال حاضر در حال ویران شدن میباشد) ، كند ایچی سابق (میدان حسینیه) كه از دیر باز محل فروش محصولات كشاورزان محله از جمله سبزی و میوه میباشد،حمام میدان حسینیه که سال ۱۳۸۵ با بی توجهی مسئولین توسط صاحبین ملک تخریب گشت و هم چنین مسجد جامع قراملك (مسجد بزرگ) میباشد كه این اثر نیز بجا مانده از دوره ی ایلخانیان میباشد ،این اثر در میدان حسینیه قراملك قرار دارد.

قراملك خود به چندین کوچه بزرگ که با اسامی تورکی قدیمی آذیین شده اند تقسیم شده است كه عبارتند از آشاغی كوچه ، خلفلر ، دوقلو باغی ، خشتان باغی ، كند ایچی ( كه بعد ها در اثر آبادانیها و گسترش تبریز به میدان حسینیه تبدیل شد (

همانطور كه در تصویر ماهوارهای پایین مشاهده میفرمایید مناطق كشاورزی قراملك خود قسمت وسیعی از شهر تبریز را فرا گرفته است كه خود به مناطقی از قبیل شیر علی چمین ، گوشاتریه ، گوللو باغ ، جورابچیلار باغی ، جعوره ، بهرام آغزی، شریک چمین ، باجی قارداش ،تازاباغ، کهنه باغ و... تقسیم شده است

 

بجز محلّات شام غازان و رواسان بقیه مناطق با دشت تبریز (مناطق كشاورزی) همسایه هستند و در واقع قراملك از طرف مغرب آخرین محله از محله های تبریز میباشد.

در این محله آثاری از كاروانسراهایی به چشم میخورد كه نشان میدهد در قدیم این محله ، محل عبور جهانگرداني بوده است كه از شرق به غرب قصد سفر میكرده اند كه همان جاده ابریشم قدیمی است كه به «ایستانبول یولو» جاده استانبول یا ایپک یولو(جاده ابریشم)بین اهالی مشهور بوده است.

جهت قبله در محله قراملك :

((38.0925 N و 46.21917 E))

لازم به توضیح است که اوقات شرعی به شیوه اهل تسنن محاسبه شده است.(

 

مختصات جغرافیایی قراملک :

· طول جغرافیایی : 46.2192

· عرض جغرافیایی : 38.0925

· ارتفاع از سطح دریا : متر 1334

 

فاصله نزدیکترین شهرها و روستاها از قراملک :

• شمال (عاشیقلی داغ :0 /3 کیلومتر; فرودگاه تبریز : 6/2 کیلومتر)

• جنوب (راواسان: 7/2 کیلومتر ; لاله: 6/2 کیلومتر)

• شرق ( محله شنب غازان : 1 كیلومتر)

• غرب (خلجان : 1/2 کیلومتر)

 

 

منابع:

 

qaramalek...